ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ

ΤΑ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ

Η διαδρομή από το λιμάνι, το Γαύριο, προς τη Χώρα ή το Κόρθι, η πιο συνηθισμένη αλλά και η πιο χαρακτήρισα του νησιού, στην αρχή κινείται παραλιακά. Μετά το Μπατσί όμως αρχίζει να ανηφορίζει προσφέροντας όλο και περισσοτεροί αλλά και εντυπωσιακότερες πανοραμικές εικόνες των δαντελωτων ακτών και των μικρών νησιών. Ένας ατέρμων πίνακας ουρανού, μια απέραντη θαλασσογραφία.

Επιστροφη στον τουριστικο οδηγο της Ανδρου

Αριστερά προς το βουνό ανηφορίζουν οι σκάλες των περιβολιών καταπράσινες, «πνίγοντας» τους οικισμούς «που βρίσκονται πάνω στη διαδρομή. Λένε ότι το Άνω Απρόβατο είναι ένα από τα εντυπωσιακότερα «μπαλκόνια» του Αιγαίου. Στην Υψηλή Απροβάτου έχει ανακαλυφθεί οικισμός της γεωμετρικής εποχής. Επάνω σε αυτή τη διαδρομή είναι η Παλαιόπολη, με το σπουδαίο για την ιστορία του νησιού αρχαιολογικό χώρο της. Εδώ ήταν το κέντρο του νησιού κατά τους αρχαίους και τους πρώτους βυζαντινούς χρόνους. Κάτω στην παραλία διακρίνεται ακόμη ο βυθισμένος μόλος του αρχαίου λιμανιού. Μετά ο δρόμος διακλαδώνεται αριστερά για τη Χώρα, αφού περάσει απ Πιτροφό και τη Μεσαριά συνεχίζει για τον όρμο Κορθίου.
Εκεί, στον όρμο Κορίου υπάρχει η παραλία με το παράξενο όνομα, της Γριας το Πήδημα, αλλά και την πιο ωραία θωριά. Δεν είναι η μόνη από τις μη οργανωμένες αμμουδιες που αιχμαλωτίζουν στα πρασινογαλαζα νερά τους τον περίγητή Είναι κι ο κόλπος του Βιταλίου κι ο Πύργος κι ο Ζόργκος και η Άχλα. Από οργανωμένεςή πιο προκλητικές είναι η Ψιλή Άμμος» στο Κυπρί κι ο Άγιος Πέτρος.
Η γοητευτική Χώρα διατηρεί τη λεπτή αρχοντιά παλιάς καπετάνισσας. Στεφανωτά παραθύρια, βαριές ξύλινες πόρτες, και καλοδουλεμένες σιδεριές στα μπαλκόνια, όμορφες καμάρες, χαρούμενα χρώματα. Ήρεμα δρομάκια, μύρια σκαλοπάτια, βγάζουν ανάμεσα στα όμορφα σπίτια και τις εκκλησίες σε θαλασσινά αγνάντια. Ήρεμη, σοβαρή, αρχοντική πολιτεία, όπου ακόμη κι η Παναγιά είναι θαλασσινή.
Κανένα άλλο νησί δεν εμφανίζει την ιστορία, το παρελθόν και το παρόν, μέσα σε μια τόσο σύντομη διαδρομή. Η μαγική διαδοχή των εικόνων αρχίζει από την Καΐρειο Βιβλιοθήκη και φτάνει μέχρι την άκρη της χερσονήσου, στο νησάκι με το βενετσιάνικο κάστρο. Τα νεοκλασικά σπίτια στην αρχή της οδού Γεωργίου Εμπειρίκου -του κεντρικού δρόμου της Χώρας, της αγοράς όπως τον λένε η ντόπιοι- και μετά η Λέσχη Ανδρίων, αποκαλύπτουν το αρχοντικό πρόσωπο του νησιού. Πιο κάτω η πλατεία Γουλανδρή, μπροστά στο Εμπειρίκειο Γηροκομείο και Νοσοκομείο, το φαρμακείο που έρχεται από το παρελθόν καθώς διατηρείται με ευλάβεια η εικόνα που είχε πριν από πολλές δεκαετίες, τα ζαχαροπλαστεία με τα ονομαστά ανδριώτικα γλυκά, πρώτα το «Αθηναϊκόν» αριστερά και μετά το πιο γνωστό του «Γαλανού» δεξιά. Και ανάμεσα σε όλα αυτά προβάλλουν ο πλανόδιος μανάβης με το μουλάρι του και ο ψαράς με το καρότσι του. Ο δρόμος αυ­τός συναντά την επίσης γραφική πλατεία Καΐρη, όπου βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο της Άνδρου. Απέναντι ακριβώς ο δρόμος περιορίζεται στα όρια της πύλης του Έξω Κάστρου και ονομάζεται τώρα Αλεξάνδρου Εμπειρίκου. Καταστήματα δεξιά και αριστερά και στενά σοκάκια με καμάρες, χαρακτηριστικά των οχυρωμένων οικισμών, σε όλη τη διαδρομή μέχρι την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Μετά ένα σοκάκι αριστερά και το πρώτο δεξιά φέρνουν τον επισκέπτη στην πιο αριστοκρατική περιοχή της Χώρας, την «Καμάρα», όπου παραδοσιακά κατοικούσαν οι προύχοντες. Εδώ οι τοίχοι των σπιτιών είναι χαραγμένοι με την παραδοσιακή τεχνική της «σαρδέλας» και στα μαρμάρινα υπέρθυρα οι χρονολογίες κατασκευής τους φτάνουν μέχρι την πρώτη δεκαετία αυτού του αιώνα. Ο ήχος της θάλασσας οδηγεί τον επισκέπτη προς το Ναυτικό Μουσείο και την πλατεία με το άγαλμα του αφανούς ναύτη, έργο του Μ. Τόμπρου. Απέναντι στο βραχονήσι, που ενώνει με τη στεριά μια θολωτή γέφυρα, στέκουν τα ερείπια του Έξω Κάστρου που πρωτοέχτισε ο Μαρίνος Δάνδολος το 13ο αιώνα.
Ένα από τα πιο γοητευτικά «μπαλκόνια» της Άνδρου είναι αυτό της Πανάχραντου. Βρίσκεται ψηλά στο όρος Καταφύγι και από τους εξώστες της μονής το μάτι του επισκέπτη απλώνεται μέχρι τη Χώρα και το θαλασσινό ορίζοντα. Η παράδοση θέλει το μοναστήρι αυτό να το χτίζει ο Νικηφόρος Φωκάς κατά την επιστροφή του από τη νικηφόρα εκστρατεία κατά των Αράβων στην Κρήτη. Η μονή, όπως και πολλές άλλες στο νησί, έχει φρουριακό χαρακτήρα και ιδιαίτερη αίσθηση δημιουργούν οι πηγές με το γάργαρο νερό στο προαύλιο κάτω από το μεγάλο δέντρο αλλά και μέσα στην αυλή.
Στη βιβλιοθήκη φυλάσσονται κώδικες και πατριαρχικά σιγίλλια. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του καθολικού είναι από τα ωραιότερα της Ανδρου και στην είσοδο της εκκλησίας υπάρχει μαρμάρινη, ανάγλυφη παράσταση του Ευαγγελισμού, η οποία χρονολογείται από το 1602.

ο πυργος του Αγιου Πετρου

Ο Π?ργος του Αγιου Π?τρου

Ο Π?ργος του Αγιου Π?τρου, ελληνιστικ?ς εποχης (4ος-3ος αιωνας π.Χ.), ειναι απ? τους καλυτερα σωζ?μενους των Κυκλαδων. Ε?ναι κυλινδρικ?ς στο σχ?μα και σ?ζεται σε ?ψος περ?που 20 μ?τρων. Η δι?μετρος της β?σης του ε?ναι 9,40 μ. και ε?ναι κατασκευασμ?νος εξ ολοκλ?ρου απ? ντοπιο σχιστ?λιθο. Στο εσωτερικ? του διασ?ζεται ελικοειδ?ς κλ?μακα που οδηγε? σε σε π?ντε τουλ?χιστον ορ?φους.

Ο π?ργος ε?ναι κτισμ?νος σε μια θ?ση ιδια?τερα προνομιακ?, αφο? δεσπ?ζει στον κ?μπο του Γαυρ?ου και βλ?πει προς τη θ?λασσα με δυνατ?τητα ελ?γχου των πλοιων. Επισης γ?ρω απ? το μνημειο υπαρχουν εγκαταστασεις εξυρυξης μεταλλου (χαλκου), που λειτουργουσαν μεχρι τις αρχες του αιωνα, ενω υπαρχουν ενδειξεις ?τι παραμοιες εργασιες γινονταν και στην αρχαιοτητα. Προφανως ο ρολος του μνημειου ?ταν για να ελ?γχει στερια και θαλασσα.

Η μονη της Ζοδοχου Πηγη

Η Μονη της Ζωοδοχου Πηγης

Το μεγαλυτερο μοναστηρι της Ανδρου ειναι το μοναστηρι της Ζωοδ?χου Πηγης ? της Αγ?ας, οπως το ονομαζουν οι ντοπιοι. Ειναι αγνωστο ποτε χτιστηκε. Μια ανεπιβεβαιωτη πληροφορια υποστηρ?ζει ?τι τα βυζαντιν? χρ?νια ?ταν Σχολ? και ?γινε μοναστ?ρι το 842 απο την αυτοκρατειρα Θεοδωρα. Ακομα, αναφερεται, οτι πολλοι ευγενεις Ανδριωτες και μη μορφωθηκαν στη σχολη του, που εδωσε πολλο?ς ιερε?ς, επισκ?πους αλλ? και πατρι?ρχες. Η Μον? αναφ?ρεται, για πρ?τη φορ? σε ?γγραφο του 1400, εν? στην εκκλησ?α της υπαρχει εικονα με χρονολογια 1325. Ανακαινιστηκε κατα τον 16ο αιωνα αλλα και τον 20ο, και η αρχικη του βυζαντινη μορφη αλλοιωθηκε. Το 1928 το μοναστηρι μετατραπηκε σε γυναικειο και σημερα μονο μια γεροντισσα ζει σε αυτη. Η εκκλησια του μοναστηριου ειναι βυζαντινου ρυθμου με ξυλογλυπτο τεμπλο και η ζωγραφικη του διακοσμηση χρονολογειται στη μεταβυζαντινη περιοδο. Ακομα, υπαρχουν εικονες του l4ου και 16ου αιωνα. Στο μοναστηρι υπαρχει πλουσια βιβλιοθηκη με βιβλια και χειρογραφα, μουσειο με ιερα αμφια και σκευη, και μια μικρη συλλογη προιστορικων εργαλειων. Γιορταζει την πρωτη Παρασκευη μετα την Κυριακη του Πασχα.

Παναχραντου μονη

Η Μον? Παναχρ?ντου

Το μοναστ?ρι, που κατ? μι? πληροφορ?α ιδρ?θηκε τον 9ο αι?να απ? τον βυζαντιν? αυτοκρ?τορα Νικηφ?ρο Φωκ?, βρ?σκεται ψηλ? στις β?ρειες πλαγι?ς του βουνο? "Γερακ?νες". Ε?ναι οχυρωμ?νο και διαθ?τει πολλ? αξι?λογα κειμ?λια, που αξ?ζει να δε?τε. Εδ? θα απολα?σετε την εντυπωσιακ? θ?α προς τη Χ?ρα, αλλ? και τη φιλοξεν?α των δ?ο μοναχ?ν.

 

Η Παλαι?πολη

Η ΙΙαλαι?πολη ε?ναι η αρχα?α π?λη της Ανδρου που ?κμασε απο την κλασσικ? εποχ? μ?χρι τη ρωμαιοκρατ?α. Σ?μερα ε?ναι ?να ομορφο καταπρ?σινο χωρι? στην πλαγι? του ?ρους Π?ταλο, που στο ψηλ?τερο σημε?ο του υπ?ρχουν οι μοναδικο? ?σως καταρ?κτες των Κυκλ?δων. Εδ? μπορε?τε να επισκεφτε?τε το Αρχαιολογικ? Μουσε?ο, ?που εκτ?θενται σημαντικ? ευρ?ματα απ? τις ανασκαφ?ς της ευρ?τερης περιοχ?ς. Στο χωρι? υπ?ρχουν ταβ?ρνες και καφενε?α. Η αρχα?α πολιτε?α ?ταν αρκετ? χαμηλ?τερα, κοντ? στο λιμ?νι, που ο μισοβυθισμ?νος μ?λος του φα?νεται απο το χωρι?. Ο δρ?μος κατεβα?νει μ?χρι το χαμηλ?τερο σημε?ο του χωριο? και απο εκε? το μοναπ?τι σας οδηγε? στη θ?λασσα. Οι πιο γεννα?οι παρκ?ρετε στην ?σφαλτο και π?ρτε τα σκαλ?κια που κατεβα?νουν στο χωρι?, περιπλανηθε?τε στα δρομ?κια και συνεχ?στε το κατ?βασμα. Ενα καλοδιατηρημ?νο μονοπ?τι οδηγε? προς τη θ?λασσα σε ?να διαχρονικ? ταξ?δι. Μι? μαγικ? διαδρομ? στην παν?μορφη βρ?ση, ?που τα πεζο?λια ε?ναι χτισμ?να με αρχα?ες π?τρες, οι αγελ?δες δεμ?νες σε κιον?κρανα και κ?ποιοι στα?λοι στηρ?ζονται σε αρχα?ους πεσσο?ς. Δε?τε τις παλαιοχριστιανικ?ς εκκλησ?ες, το αρχα?ο τε?χος και κολυμπ?στε στα νερ? του αρχα?ου λιμανιο?. Ηρεμ?στε και ξεκουραστ?τε, σας περιμ?νουν μ?νο 1039 σκαλοπ?τια για την επιστροφ?.

 

Η αρχα?α Ζαγορ?

Στη χερσ?νησο της Ζαγορ?ς φτ?νετε μετ? απο πεζοπορ?α περ?που 45 λεπτ?ν, ακολουθ?ντας το μονοπ?τι που αρχ?ζει απ? τη Σταυροπ?δα. Υπ?ρχει σ?μανση του μονοπατιο? και η διαδρομ? ε?ναι πολ? ενδιαφ?ρουσα. Ο αρχα?ος οικισμ?ς της Ζαγορ?ς βρ?σκεται στo απ?κρημνο οροπ?διο (?ψους 160 μ.) της ομ?νυμης χερσον?σου. Οι ανασκαφ?ς που ?γιναν απο το 1960 μ?χρι το 1972 ?φεραν στο φως μεγ?λο τμ?μα του. Η ζω? του οικισμο? ?ρχισε το 10ο αι?να π.Χ. και δι?ρκεσε μ?χρι το τ?λος του 8ου αι?να π.Χ. Ο οικισμ?ς προστατευ?ταν με ισχυρ? τε?χος μ?κους 110 μ. και π?χους 2 ?ως 4.80 μ., εν? το ?ψος του ?φτανε τα 3 μ. H ε?σοδος στον οικισμ? γιν?ταν απο μια μεγ?λη π?λη. Μ?σα στον οικισμ? υπ?ρχει ιερ?, που πρωτο?δρ?θηκε τον 8ο π.Χ. αι?να και συν?χισε να λειτουργε? μ?χρι και τα κλασικ? χρ?νια, παρ?λο που ο οικισμ?ς ε?χε εγκαταλειφθε? τρεις αι?νες νωρ?τερα. Τα σπ?τια ?ταν κατασκευασμ?να με σχιστ?λιθο και στεγασμ?να με χωμ?τινη στ?γη (δ?μα). Συν?θως αποτελο?νται απο ?να μεγ?λο ορθογ?νιο χ?ρο με εστ?α στο κ?ντρο, ξεχωριστ? χ?ρο αποθ?κευσης με π?τρινα στηρ?γματα για τη στ?ριξη των π?λινων πιθαρι?ν και στα?λο με αυλ?. Εντ?πωση προκαλε? οτι η ?δια τεχνικ? συν?χισε να χρησιμοποιε?ται μ?χρι τις αρχ?ς του αι?να μας στην κατασκευ? των αγροτ?σπιτων του νησιο?. Στο Αρχαιολογικ? Μουσε?ο της Χ?ρας εκτ?θενται τα ευρ?ματα της ανασκαφ?ς καθ?ς και αναπαραστ?σεις μιας οικ?ας και του ναο?.

 

Το Π?νω Κ?στρο

Το Π?νω Κ?στρο ? Κ?στρο της Φανερωμ?νης ? της Γρι?ς το Κ?στρο ?ταν η ισχυρ?τερη και μεγαλ?τερη μεσαιωνικ? πολιτε?α της Ανδρου. Χτ?στηκε απ? τους Βενετο?ς π?νω σε ?να εντυπωσιακ? οροπ?διο β?ρεια του Ορμου Κορθ?ου, σε υψ?μετρο περ?που 600 μ. Μπορο?σε να προστατε?σει περ?που 1000 (? και περισσ?τερους) κατο?κους και εθεωρε?το απ?ρθητο λ?γω των υψηλ?ν βρ?χων που το περιβ?λλουν και του ισχυρο? του τε?χους. Η ιστορ?α του ε?ναι ?γνωστη και ?σως αυτ? να τροφοδ?τησε τους θρ?λους που το περιβ?λλουν. Σ?μφωνα με το γνωστ?τερο, οι Το?ρκοι, που δεν μπορο?σαν να το καταλ?βουν, ?στειλαν στο κ?στρο μια γρι? με την ?γκυο κ?ρη της να ζητ?σουν βο?θεια, ?μως το βρ?δι η γρι? ?νοιξε την π?λη και μπ?καν οι Το?ρκοι που ?σφαξαν ?λους τους κατο?κους. Στη συν?χεια η γρι?, μετανιωμ?νη για την πρ?ξη της, αν?βηκε σε ?να ψηλ? βρ?χο και αυτοκτ?νησε πηδ?ντας στη θ?λασσα. Ετσι η μν?μη της γρι?ς ?μεινε σε δ?ο απο τα αξιοθ?ατα της περιοχ?ς: "της γρι?ς το κ?στρο" και την ?μορφη παραλ?α "της  γρι?ς το π?δημα". Σ?μερα στο κ?στρο, ?που φτ?νει κανε?ς απο ?να μονοπ?τι που ξεκιν? απο το Κοχ?λου, υπ?ρχουν ερε?πια σπιτι?ν, εκκλησι?ν, δεξαμεν?ν νερο? και η εκκλησ?α της Φανερωμ?νης. Ομως π?νω απ' ολα υπ?ρχει η εκπληκτικ? θ?α στο Αιγα?ο και ?να επιβλητικ? τοπ?ο.

 

Η αρχιτεκτονικ? στην Ανδρο

Η αρχιτεκτονικ? στην Ανδρο δεν υπακο?ει σε αυστηρο?ς καν?νες κυκλαδ?τικου παραδοσιακο? χτισ?ματος. Τα τυπικ? αιγαιοπελαγ?τικα σπ?τια συνυπ?ρχουν με νεοκλασικ? κτ?σματα, ενετικ? πυργ?σπιτα και πετρ?χτιστα σπ?τια. Οι τ?ποι των σπιτι?ν που συναντ? κανε?ς στην Ανδρο ε?ναι το μακρυν?ρι, δι?φοροι τ?ποι π?ργων και πυργ?σπιτων, αγροτικ? σπ?τια σε ποικ?λες μορφ?ς και τυπικ? αρχοντικ? των καπετ?νιων και των εμπ?ρων.

Αλλα ενδιαφ?ροντα κτ?σματα με ιδιοτυπικ? στοιχε?α ε?ναι τα κον?κια (μικρ? αγροτικ? κτ?σματα), οι κρ?νες με το χαρακτηριστικο μπουσουν?ρι ? με στ?γαστρο, οι νερ?μυλοι και οι περιστερι?νες. Χαρακτηριστικ? στοιχε?α της ανδρι?τικης αρχιτεκτονικ?ς ε?ναι η ορατ? πλακοειδ?ς λιθοδομ?, το σαρδ?λωμα (εξωτερικο? σοφ?δες), o κ?ναλος (υδρορρο?), τα στ?ματα στους μαντρ?τοιχους (κ?θετες πλ?κες), κ.λ.π. Αρκετ? π?τρινα γεφ?ρια σ?ζονται στις ρεματι?ς του νησιο?. Κατασκευασμ?να με σχιστ?λιθο, λιτ? και εναρμονισμ?να με το τοπ?ο, αποτελο?σαν μ?ρος του παλιο? συγκοινωνιακο? δικτ?ου.

Στην Ανδρο λειτουργο?σαν στις αρχ?ς του αι?να περ?που εκατ?ν πεν?ντα νερ?μυλοι. Στην κοιλ?δα των Διποταμ?των, που ξεκιν? απο το Γιανισσα?ο και καταλ?γει στον ?ρμο του Συνετ?ου, διατηρο?νται μερικ?ς δεκ?δες νερ?μυλοι σε καλ? κατ?σταση. Η κοιλ?δα ?χει χαρακτηριστε? προστατευ?μενη περιοχ? και τα κτ?σματ? της κηρ?χθηκαν νε?τερα προβιομηχανικ? μνημε?α. Αν?λογο δ?κτυο νερ?μυλων υπ?ρχει και στους Φρουσα?ους, κοντ? στον Αμμ?λοχο, εν? μεμονωμ?νοι νερ?μυλοι βρ?σκονται δι?σπαρτοι και σε ?λλες περιοχ?ς του νησιο?. Στο νησ? υπ?ρχουν και ανεμοκ?νητοι αλευρ?μυλοι, αν?μεσα στους οπο?ους και ανεμ?μυλοι οριζ?ντιας φτερωτ?ς, τ?πος ιδια?τερα σπ?νιος στην Ελλ?δα. 'Ενας απο αυτο?ς σ?ζεται σε καλ? κατ?σταση κοντ? στο Πισκοπει?.

 

 

Μουσε?ο Σ?γχρονης Τ?χνης
Βασ?λη & Ελ?ζας Γουλανδρ?

Το μουσε?ο εγκαινι?στηκε το 1979, με αφορμ? την ?κθεση των ?ργων του ?νδρι?τη γλ?πτη Μιχ?λη Τ?μπρου. Στη συν?χεια, τα εκθ?ματα εμπλουτ?στηκαν με μ?ρος της συλλογ?ς του Ιδρ?ματος, που αποτελε?ται απ? περισσ?τερα απ? 300 ?ργα διακεκριμ?νων Ελλ?νων και ξ?νων καλλιτεχν?ν. Το πρ?το αυτ? τμ?μα του μουσε?ου αποτελε? σ?μερα την Παλι? Πτ?ρυγα και λειτουργε? ως γλυπτοθ?κη που φιλοξενε? γλυπτ? των Τ?μπρου, Ζογγολ?πουλου, Chryssa, Νικολα?δη, Τ?κη, κ.?.

Το δι?στημα 1983-1985 φιλοξενο?νται περιοδικ?ς εκθ?σεις Ελλ?νων ζωγρ?φων του l9ου αι?να και νε?τερων. Η μεγ?λη προσ?λευση κ?νει φανερ? οτι ο χ?ρος δεν επαρκε?. Ετσι τον Ιο?λιο του 1986 εγκαινι?ζεται απ?ναντι απ? το υπ?ρχον κτ?ριο η ν?α τετρα?ροφη πτ?ρυγα, ?ργο του αρχιτ?κτονα Χ. Κοντοβουν?σιου. H αρχιτεκτονικ? ?νταξη του κτιρ?ου στον περιβ?λλοντα χ?ρο βραβε?εται σε διεθν? διαγωνισμ?. Η Ν?α Πτ?ρυγα του Μουσε?ου Σ?γχρονης Τ?χνης περιλαμβ?νει βιβλιοθ?κη, πωλητ?ριο, α?θουσα προβολ?ν και χ?ρους με δυνατ?τητες παρουσ?ασης εκθ?σεων διεθνο?ς εμβ?λειας.

Αυτ? που προ?βαλε και καθι?ρωσε το μουσε?ο, αλλ? και την Ανδρο, στην Ελλ?δα και διεθν?ς, ε?ναι οι περιοδικ?ς εκθ?σεις ?ργων σημαντικ?τατων καλλιτεχν?ν του αι?να μας που το μουσε?ο διοργαν?νει κ?θε καλοκα?ρι απ? το 1986. Μ?χρι σ?μερα ?χουν φιλοξενηθε? καλλιτ?χνες οπως οι Πανι?ρας, Picasso, Matisse, Καραγ?τση, Kadinsky, Μπουζι?νης, Balthus, Γαλ?νης, Giacometti, Κlee, Chagall, De Chirico, Rodin, Χου?ν Μιρ?, Ζορζ Μπρακ. Εχουν γ?νει επ?σης αφιερ?ματα (Βρετανικ? τ?χνη του '60, κ.?.).